Vì sao Malaysia ngày càng phản ứng gay gắt đối với hành động bành trướng của Trung Quốc ở Biển Đông?

Theo tờ Straits Times ngày 23/8, Chính quyền Malaysia dự định đặt tên và cấp giấy chứng nhận cho các đảo không có người sinh sống cũng như các rạn san hô và thực thể khác theo quyền tài phán nước này.

Bộ điều tra và lập bản đồ cùng Trung tâm thống kê thủy văn học Malaysia cho biết nước này có 879 đảo, tuy nhiên có 535 đảo đá chưa có tên. Malaysia sẽ đặt tên và cấp giấy chứng nhận cho 535 hòn đảo này để tạo cơ sở cho Malaysia tuyên bố chủ quyền và quản lý các nguồn tài nguyên kinh tế ở đó.

Malaysia còn muốn đặt các đường biên bằng đá hoặc đánh dấu biên giới để thiết lập chủ quyền.

Các quy định toàn diện về vấn đề này được nêu trong “Hướng dẫn về lập kế hoạch và phát triển các đảo và công viên trên biển” được Nội các và Hội đồng quốc gia về chính quyền địa phương Malaysia thông qua.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh các nước trong khu vực và cộng đồng quốc tế ngày càng lo ngại Trung Quốc ngang ngược thực hiện yêu sách chủ quyền với phần lớn Biển Đông. Ngay cả Malaysia từ trước đến nay được xem là nước có quan hệ kinh tế gần gũi với Trung Quốc cũng đang ngày càng có những phản ứng gay gắt trước hành động bành trướng của Trung Quốc ở Biển Đông.

Gần đây nhất là ngày 15/8, ông Datuk Seri Shahidan, Bộ trưởng Văn phòng Thủ tướng Malaysia thông báo rằng Malaysia đã gửi công hàm ngoại giao phản đối tàu cảnh sát biển Trung Quốc xâm nhập gần đảo Beting Patinggi Ali của Malaysia.

Ông cho biết tàu cảnh sát biển Trung Quốc đã xâm nhập từ hai năm nay và hiện nay vẫn tiếp tục. Ông nói: “Chúng tôi không nhận được yêu cầu chính thức từ họ (Trung Quốc)... Họ nói đảo Beting Patinggi Ali thuộc chủ quyền của họ nhưng lãnh thổ này cách Trung Quốc đến 4.000 km”.

Ông lưu ý: “Chúng tôi sẽ sử dụng giải pháp ngoại giao. Nhưng bất kỳ giải pháp nào thì họ cũng phải rời khỏi lãnh hải chúng tôi”. Đảo Beting Patinggi Ali chỉ cách bờ biển Miri (Malaysia) 90 hải lý trong khi “đường chín đoạn” của Trung Quốc bao trùm  luôn đảo này.

Trước đó,  ngày 8/6, Kuala Lumpur công khai lên tiếng phản đối tàu thuộc Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Trung Quốc xâm nhập trái phép vùng lãnh hải của Malaysia ở phía bắc Borneo.

Bộ trưởng An ninh Quốc gia Malaysia Shahidan Kassim coi bất cứ tàu nước ngoài nào xâm nhập vùng này là những kẻ “xâm  lấn” và tuyên bố “Đây không phải khu vực có những tuyên bố chủ quyền chồng lấn. Trong trường hợp này, chúng tôi sẽ có hành động ngoại giao”.

Đây là một bước đi mạnh mẽ, cứng rắn một cách bất ngờ của Malaysia đối với Trung Quốc trong bối cảnh tình hình căng thẳng ở Biển Đông đang leo thang một cách đầy lo ngại.

Không dừng lại ở đó, ngày 10/6, phát biểu trước Hạ viện tại Kuala Lumpur, Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Datuk Seri Hishammuddin Tun Hussein lần đầu tiên kêu gọi các thành viên ASEAN đoàn kết để đối mặt với những thách thức quan trọng liên quan đến các cường quốc hùng mạnh. Đồng thời ông Hussein nhấn mạnh tới giải pháp cho vấn đề Biển Đông trong bối cảnh nảy sinh nhiều vấn đề như hiện nay.

Những phản ứng mới nhất của Malaysia trước Trung Quốc khiến thế giới và thậm chí là cả Trung Quốc tỏ ra khá bất ngờ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hồng Lỗi trả lời một cách bị động: “Tôi cảm thấy không quen với cáo buộc của Malaysia về việc một tàu Trung Quốc neo đậu ở bãi cạn Luconia”.

Với giới phân tích, những phản ứng của Malaysia dù có thể chỉ là tức thời song động thái mới nhất này cho thấy, Kuala Lumpur dường như không thể nín lặng được nữa trước sự bành trướng thô bạo của Bắc Kinh trên Biển Đông.

Vì sao Malaysia thay đổi thái độ với Trung Quốc

Thực tế, không phải lần đầu tiên Malaysia cáo buộc tàu Trung Quốc xâm phạm  lãnh hải. Những vụ việc như vậy thậm chí ngày càng gia tăng về cả số lượng lẫn độ nghiêm trọng trong nhiều năm trở lại đây.

Hồi tháng 3/2013, một đội gồm 4 tàu chiến và các tàu hỗ trợ do tàu đổ bộ Jinggangshan của Trung Quốc dẫn đầu đã tiến hành một chuyến đi biển kéo dài tới 8.000km ở khu vực Biển Đông và Tây Thái Bình Dương. Nhóm tàu trên đã đi đến các khu vực theo “đường lưỡi bò” nhằm thể hiện một cách trắng trợn tham vọng chiếm Biển Đông của Trung Quốc.

Cụ thể, đội tàu chiến của Trung Quốc đã ngang nhiên đi vào bãi cạn James – nơi cách Trung Quốc tới 1.800km và chỉ cách bờ biển Malaysia có 80km. Bãi cạn James rõ ràng nằm trong thềm lục địa của Malaysia.

Tuy nhiên theo Wall Street Journal, cơn “khó chịu” của Kuala Lumpur rõ rệt nhất từ năm 2014, sau việc Trung Quốc liên tục tổ chức hai cuộc tập trận hải quân chớp nhoáng gần bãi cạn James. Kuala Lumpur đã đưa công hàm phản đối ngoại giao, yêu cầu Bắc Kinh chấm dứt việc này. “Song sự việc chìm vào yên ắng như không có gì xảy ra”.

Thời gian gần đây, báo chí Malaysia liên tục ghi nhận sự gia tăng tần suất xâm nhập và quy mô hiện diện của tàu Trung Quốc khiến Kuala Lumpur buộc phải cảnh giác và nâng mức phản đối lên cấp cao nhất là giữa nguyên thủ hai nước.

Chuyên gia Prashanth Parameswaran, nghiên cứu về Đông Nam Á, an ninh ngoại giao châu Á và chính sách của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương phân tích về động thái mới của Malaysia với Trung Quốc: “Hành vi của Trung Quốc không chỉ cản trở các hoạt động khai thác tài nguyên mà còn là mối đe dọa về mặt chủ quyền đối với Malaysia. Đây là nguyên nhân quan trọng nhất khiến Kuala Lumpur phải lên tiếng”.

Malaysia lâu nay vốn thường duy trì một phương pháp tiếp cận “ẩn mình”, không quyết liệt và mạnh mẽ như các nước khác trong các cuộc tranh chấp ở Biển Đông. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Malaysia và Malaysia là đối tác thương mại lớn nhất trong khu vực Đông Nam Á của Trung Quốc. Kim ngạch thương mại song phương hàng năm giữa hai nước đã vượt mốc 100 tỉ USD và dự kiến đạt 160 tỉ USD vào năm 2018.

Tuy nhiên, “những gì Bắc Kinh đã và đang làm trong thời gian gần đây trên Biển Đông khiến Kuala Lumpur phải giật mình”. Đó được cho là nguyên nhân thứ 2 giải thích phản ứng của Malaysia với Trung Quốc.

Cụ thể việc xây đảo nhân tạo nhiều nơi trong Biển Đông với quy mô lớn chưa từng có. Điều đó không thể không gây nghi ngờ và lo ngại cho các nước trong khu vực lẫn bên ngoài. Hàng loạt quốc gia đã lên tiếng, nhưng đều vô tác dụng trong việc buộc Bắc Kinh ngưng các hành động của mình. Chính điều này đã đặt Kuala Lumpur vào tình trạng báo động và buộc họ phải có những điều chỉnh chính sách phù hợp.

Nguyên nhân cuối cùng lý giải sự thay đổi thái độ Malaysia chính là động thái của Mỹ. Tại Đối thoại Shangri-La 2015, chính Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter công khai nói rằng hành động của Bắc Kinh đã khiến nhiều quốc gia láng giềng trong khu vực tìm đến sự bảo an của Washington. Việc Mỹ cam kết sẽ cung cấp nguồn lực an ninh cho nhiều quốc gia theo Sáng kiến An ninh biển Đông Nam Á, cũng chính là động lực tiếp sức cho Malaysia thể hiện quan điểm rõ ràng trong vấn đề Biển Đông ở thời điểm hiện tại.

Theo các chuyên gia quốc tế,  việc Malaysia thay đổi thái độ, lên tiếng  về vấn đề Biển Đông, phản ứng gay gắt đối với Trung Quốc, đã cho thấy nước này nhận ra tham vọng bành trướng của Trung Quốc đã ở tình trạng báo động đến mức độ nào.