Thứ Bảy, 29 tháng 4, 2017
ASEAN cần làm gì để lôi kéo Mỹ can dự với khu vực?
Hiệp hội Các
Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) thực sự đã không được chú ý trong chương trình nghị
sự của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong 3 tháng đầu tiên ông nắm quyền.
Điều này không hẳn là tin xấu, nhưng "xa mặt" có thể dẫn tới
"cách lòng".
Dưới thời chính quyền tiền nhiệm Barack Obama,
sự can dự của Mỹ tại Đông Nam Á là một phần trong chính sách "tái cân bằng"
châu Á của Mỹ. Ông Obama đã nỗ lực tăng cường sự hiện diện của Mỹ tại châu Á
thông qua các cơ chế khu vực, chẳng hạn tham gia Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á
(EAS) và thể chế hóa Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN-Mỹ. Ông Obama đã tham dự hầu hết
các hội nghị thượng đỉnh liên quan tới ASEAN, nổi bật nhất là sự kiện diễn ra hồi
tháng 2/2016 khi ông Obama là chủ nhà đón tiếp các nhà lãnh đạo ASEAN tham dự Hội
nghị thượng đỉnh ASEAN-Mỹ tại Sunnylands, California. Đó là dấu hiệu đánh dấu sự
từ bỏ chính sách thờ ơ đối với châu Á của người tiền nhiệm George W. Bush.
Tuy nhiên,
trong 3 tháng đầu tiên của chính quyền Trump, chính sách tái cân bằng Đông Nam
Á của ông Obama rõ ràng đã bị gạt sang một bên. Hiệp định Đối tác xuyên Thái
Bình Dương (TPP), trụ cột kinh tế của chính sách tái cân bằng, đã chấm dứt.
Cùng với đó, chủ nghĩa đa phương thông qua cam kết của Mỹ đối với ASEAN đang bị
nghi ngờ. Chủ nghĩa đa phương phải dựa trên sự đánh giá về những thứ đạt được
trong dài hạn, nhưng điều này không phải lúc nào cũng rõ ràng xét trong các điều
khoản về lợi ích - chi phí. Điều này đòi hỏi phải có sự kiên nhẫn và thích nghi
giữa các đối tác. Trong khi đó, ông Trump theo đuổi chương trình nghị sự
"nước Mỹ trên hết” thông qua cách tiếp cận đạt được ngay các kết quả, khiến
phương cách đa phương của ASEAN rất ít cơ hội bởi khối này tập trung vào sự đồng
thuận và gia tăng hợp tác.
Các câu hỏi
được đặt ra là liệu ông Trump sẽ tham dự EAS và Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Mỹ
thường niên hay không? Sự hiện diện hay vắng mặt của ông có gửi đi tín hiệu mạnh
mẽ về việc Mỹ sẽ tiếp tục cam kết với khu vực hay không?
Văn hóa ngoại
giao châu Á được coi là kênh rất quan trọng để phát triển mối quan hệ cá nhân
giữa các nhà lãnh đạo. Sự vắng mặt của Tổng thống Mỹ Trump trong năm mà Mỹ và
ASEAN kỷ niệm 40 năm quan hệ đối tác đối thoại sẽ là một đòn giáng mạnh vào mối
quan hệ này.
Đề xuất gần
đây của ông Trump về việc tăng chi tiêu quốc phòng lên 603 tỷ USD và việc Mỹ
tái khẳng định đảm bảo an ninh cho Nhật Bản và Hàn Quốc đã phần nào xoa dịu những
lo lắng về việc Mỹ rút lui hoàn toàn khỏi châu Á. Mỹ thể hiện họ vẫn là
"chiếc ô an ninh" và người giữ vai trò cân bằng chiến lược ở khu vực.
Tuy vậy, quân đội Mỹ có thể không nhất thiết ảnh hưởng đến chính trị, đặc biệt
là tại Đông Nam Á, nơi mà "ngoại giao tiền bạc" của Trung Quốc đã
giúp Bắc Kinh chiếm được lợi thế ở một số nước. Như Thủ tướng Singapore từng đề
cập trong một cuộc phỏng vấn hồi năm ngoái, đó là việc Trung Quốc sử dụng
thương mại như một phần của chính sách đối ngoại và nước này tiếp cận các nước
khác với "đầy kẹo ngọt trong túi", điều mà Mỹ không làm. Do vậy, Mỹ sẽ
phải cạnh tranh với Trung Quốc không chỉ trên phương diện quân sự mà còn phải sử
dụng cả "sức mạnh mềm". Nói cách khác, dấu ấn của Mỹ tại khu vực
không chỉ dựa vào sự xuất hiện của Hạm đội 7 mà còn phải dựa vào độ tin cậy của
các cam kết và hoạt động ngoại giao tích cực trong khu vực.
Sự thoái lui
của Mỹ khỏi ASEAN, nếu có, sẽ làm suy yếu sự cân bằng tại Đông Nam Á và đưa
Trung Quốc vào vị trí trung tâm địa chính trị. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc
gia trong khu vực, do không có lựa chọn khác, sẽ rơi vào vòng tay của Bắc Kinh.
Một thực tế không thể bỏ qua là hai đồng minh của Mỹ là Philippines và Thái Lan
đã rơi vào vòng ảnh hưởng của Trung Quốc. Sự bỏ rơi hoàn toàn của ông Trump đối
với khu vực này sẽ chỉ kéo dài danh sách các nước đi theo xu hướng này.
Mặt khác, sự
đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc không phải là điều mong muốn bởi các nước trong
khu vực sẽ buộc phải lựa chọn giữa một trong hai nước và có rất ít lựa chọn. Ví
dụ, trong vấn đề Biển Đông, những phát biểu của ông Trump và các quan chức cho
thấy sự cứng rắn của Mỹ, phù hợp với việc triển khai mới nhất tàu sân bay USS
Carl Vinson tới vùng biển đang tranh chấp này. Trong khi đó, Trung Quốc đang từng
bước củng cố sự hiện diện quân sự tại khu vực. Nếu không có ASEAN đóng vai trò
cầu nối và hòa giải, thì nguy cơ tính toán sai lầm giữa hai cường quốc này là rất
lớn.
Một lĩnh vực
tiềm năng thúc đẩy hợp tác giữa Washington và ASEAN có thể là chống khủng bố.
Đánh bại tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" (IS) và các nhóm khủng bố cực
đoan khác thông qua các đối tác quốc tế là một trong những ưu tiên chính sách đối
ngoại của ông Trump. Đây cũng là ưu tiên hàng đầu của Đông Nam Á bởi khu vực
này là căn cứ tiềm năng của IS do lãnh thổ của chúng tại Trung Đông bị thu hẹp.
Nhiệm vụ của ASEAN hiện nay là giữ cho Mỹ can dự đối với khu vực. Cuộc họp giữa
bộ trưởng ngoại giao các nước ASEAN với Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson sắp tới sẽ
là một cơ hội cho ASEAN. Bên cạnh đó, điều quan trọng đối với ASEAN là phải kiềm
chế, tránh phản ứng quá mức trước những tuyên bố của ông Trump bởi những tuyên
bố này đôi khi không phải chính sách thực tế của Mỹ.
Mục tiêu lâu
dài của ASEAN trong thời điểm không chắc chắn này là cần phải đoàn kết. Một
ASEAN liên kết, ổn định và thịnh vượng sẽ là động lực thôi thúc Washington can
dự với khu vực. Về phần mình, Washington cần nhanh chóng phác thảo chính sách đối
ngoại của chính quyền mới đối với khu vực Đông Nam Á. Sự không chắc chắn càng
kéo dài sẽ làm lãng phí các cơ hội cho cả hai bên.
Comments[ 0 ]
Đăng nhận xét