Chớ nên đổ lỗi cho bên ngoài khi tình hình Biển Đông xấu đi (phần 1)

(BDN) - Theo đánh giá của dư luận quốc tế và khu vực, tình hình an ninh ở Biển Đông thời gian qua, hiện nay cũng như trong tương lai “nóng” hay “lạnh”, căng thẳng hay hòa dịu, phần lớn và chủ yếu là xuất phát từ yếu tố Trung Quốc, từ việc nước này có hay không tiến hành các hành động nhằm hiện thực hóa yêu sách “đường chín đoạn” trên Biển Đông. Vì yêu sách này bị cả cộng đồng quốc tế phản ứng và các nước có liên quan trong khu vực thì dị ứng. Tuy nhiên, hồi tháng 02/2019 vừa qua, một tạp chí nghiên cứu về thế giới của Trung Quốc đã đăng tải bài viết với nhận định cho rằng, tình hình Biển Đông thời gian tới sẽ có diễn biến theo xu hướng xấu đi và cái mà theo bài viết cho là nguyên nhân có thể làm cho tình hình Biển Đông xấu đi chủ yếu là xuất phát từ các yếu tố bên ngoài chứ không phải là do Trung Quốc.  

Trước hết, đánh giá về tình hình Biển Đông, bài viết cho rằng, khu vực này hiện nay đang thể hiện xu thế phát triển hai trục. Trục thứ nhất là sự hợp tác trên biển giữa Trung Quốc và các nước ASEAN, đặc biệt là giữa các nước có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông. Sự hợp tác này được thúc đẩy liên tục, hợp tác an ninh có đột phá mới, tiến trình đàm phán COC đã có thời gian biểu và lộ trình cụ thể. Trục thứ hai là cạnh tranh địa - chính trị ở Biển Đông với biểu hiện nổi bật là cuộc đọ sức quân sự giữa Trung Quốc và Mỹ ngày càng gay gắt. Hai trục chính này cùng thúc đẩy diễn biến phát triển của tình hình Biển Đông trong năm 2018 và thời gian tiếp theo, với nhiều đặc điểm nổi bật, trong đó có những đặc điểm mà theo bài viết là nó sẽ làm cho tình hình Biển Đông có những chuyển biến xấu trong thời gian tới. Cụ thể như sau:

Một là, cuộc đọ sức quân sự giữa Trung Quốc và Mỹ ở Biển Đông tiếp tục tác động và chi phối sự phát triển của tình hình khu vực. Đối với đặc điểm này, bài viết cho rằng, Mỹ sau khi xác định Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chiến lược”, đã gia tăng tần suất, cường độ và phạm vi của các hoạt động bảo đảm tự do hàng hải trên Biển Đông. Đánh giá này xem ra có phần phù hợp với những gì mà Mỹ đã và đang tiến hành ở Biển Đông. Thế nhưng, điều đáng quan tâm là bài viết mới chỉ nói rằng do xác định Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chiến lược” nên Oasinhton mới can dự mạnh hơn vào Biển Đông, song lại lờ đi một yếu tố vô cùng quan trọng và cũng chính là nguyên nhân chủ yếu khiến cho tình hình Biển Đông thường xuyên bất ổn: Đó là sự xuất hiện liên tiếp các hành động nguy hiểm đến từ phía Trung Quốc, đe dọa đến môi trường hòa bình và sự ổn định tại Biển Đông trong thời gian qua, uy hiếp đến lợi ích của các nước, trong đó có cả lợi ích của Mỹ ở khu vực này. Đây là một thực tế được rất nhiều nhà nghiên cứu, chính trị, học giả nổi tiếng thế giới thừa nhận.

Tiếp đó, bài viết cho biết, năm 2018, tàu chiến của Mỹ lần lượt có 5 lần “tùy tiện” tiến vào phạm vi vùng 12 hải lý “thuộc các đảo, đá của Trung Quốc ở Nam Sa (Trường Sa), như Mỹ Tế Tiêu (đá Vành Khăn), Nam Huân Tiêu (đá Ga Ven)… phạm vi hoạt động bao phủ quần đảo Tây Sa (Hoàng Sa), quần đảo Nam Sa và đảo Hoàng Nham (Scarborough) thuộc quần đảo Trung Sa (Macclesfield)...”. Với cách diễn đạt này, quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam được Trung Quốc nghiễm nhiên khẳng định là chủ quyền của họ, cứ như không có ai phản bác, nên họ phải có các hành động để “bảo vệ”. Như vậy, có phải do yếu tố bên ngoài làm cho tình hình Biển Đông xấu đi hay chính là do Trung Quốc vẫn khư khư lập trường muốn ôm tất cả Biển Đông vào cái gọi là “chủ quyền không thế chối cãi” của mình mà khiến người Mỹ phải cho tàu chiến đi qua để cảnh báo Trung Quốc rằng “chớ nên nhận cái thứ không phải của mình, chẳng tốt đẹp gì đâu”.

Hai là, theo bài viết, ngoài các toan tính chiến lược và nhu cầu lợi ích bản thân, một số đồng minh của Mỹ như Nhật Bản, Australia, Anh… đã bị Mỹ hoặc là đe dọa, hoặc là dụ dỗ, mua chuộc, nên coi sự cân bằng quân sự là biện pháp chủ yếu để can dự vào vấn đề Biển Đông, nhất là gia tăng quan hệ quân sự với một số nước có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc, làm cho tình hình tranh chấp ở Biển Đông càng thêm phức tạp. Bài viết đã liệt kê một số hoạt động của lực lượng hải quân các nước như Nhật Bản, Australia, Anh tại Biển Đông, trong đó các chuyến thăm Việt Nam của tàu hải quân các nước nói trên cũng được đề cập khá cụ thể. Các nước trên là đồng minh của Mỹ nên việc tàu chiến của họ đến thăm Việt Nam được bài viết nêu ra có thể ngầm được hiểu là họ đang cố ý chỉ trích Việt Nam “bắt tay” với Mỹ và các đồng minh của Mỹ để chống lại Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông. Đây rõ ràng là quan điểm thiếu thiện chí, cách nhìn phiến diện, không phù hợp với thực tiễn của Việt Nam, gây thêm rắc rối cho quan hệ giữa hai nước Việt - Trung. Bởi trên thực tế, thực hiện chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa trong quan hệ với các nước, đến nay, Việt Nam đã ký 3 hiệp định quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Nga (2001), Ấn Độ (2007) và Trung Quốc (2008); ký hiệp định quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng với Nhật Bản (2014), đối tác chiến lược với Australia (2018), đối tác toàn diện với Mỹ (2013). Với việc ký kết những hiệp định với các nước nói trên, Việt Nam không có mong muốn nào khác là hướng đến bảo đảm môi trường hòa bình, thịnh vượng cho đất nước, khu vực và thế giới. Việt Nam luôn khẳng định không tham gia bất cứ liên minh quân sự nào của bên này để chống bên kia; không cho phép nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; không đe dọa sử dụng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế; giải quyết mọi bất đồng tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng, cùng có lợi; phù hợp với hiến pháp và pháp luật của Việt Nam và điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên. Trên tinh thần đó, việc tàu quân sự của một số nước nói trên ghé thăm Việt Nam là chuyện bình thường trong hoạt động đối ngoại quốc phòng của Việt Nam, Việt Nam không chịu bất kỳ sức ép hay sự mua chuộc, lôi kéo của bất kỳ nước nào, do đó không thể xem đây là nhân tố có thể làm cho Biển Đông bất ổn được. (còn nữa)