Chủ Nhật, 1 tháng 3, 2020
EVFTA và EVIPA – Những động lực và kỳ vọng mới
Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và Hiệp
định bảo hộ đầu tư Việt Nam -EU (EVIPA) được ký ngày 30-6-2019 và đã được nghị
viện châu Âu (EP) thông qua ngày 12-2-2020 với số phiếu áp đảo (EVFTA với 401
phiếu ủng hộ, 192 phiếu chống, 40 phiếu trắng, và EVIPA với 407 phiếu ủng hộ,
188 phiếu chống, 53 phiếu trắng). EVFTA sẽ có hiệu lực khi được Quốc hội Việt
Nam và EP phê chuẩn, trong khi hiệp định EVIPA cần được Quốc hội Việt Nam, EP
và Nghị viện các nước thành viên EU phê chuẩn. Quyết định của EP đã “bật đèn
xanh” cho việc thực thi hiệp định EVFTA và tạo tiền đề để các Nghị viện quốc
gia thành viên EU xem xét, phê chuẩn EVIPA thời gian tới.
Là cột mốc mới quan trọng trong 30 năm thiết lập quan hệ
ngoại giao (1990 – 2020), việc thông qua EVFTA và EVIPA với tỷ lệ ủng hộ cao tại
Nghị viện châu Âu, nơi tâp hợp 700 nghị sĩ từ 27 nước, đại diện cho nhiều đảng
phái, khuynh hướng chính trị và lợi ích kinh tế đa dạng khác nhau, cho thấy các
nghị sĩ và các quốc gia thành viên EU thực sự coi trọng, đánh giá cao vai trò,
vị thế của Việt Nam và quan hệ đối tác hợp tác toàn diện Việt Nam - EU.
EVFTA và EVIPA có phạm vi cam kết rộng và mức độ cam kết
cao nhất của Việt Nam từ trước tới nay, chứa đựng nhiều cơ hội và kỳ vọng mở ra
một triển vọng mới cho quan hệ hợp tác hai bên Việt Nam và EU phát triển ngày
càng sâu rộng, toàn diện, bình đẳng, cùng có lợi và hiệu quả hơn; đồng thời,
đóng góp vào thúc đẩy xu thế chung về liên kết kinh tế quốc tế và phát triển bền
vững; khẳng định vị thế Việt Nam và chính sách của EU tiếp tục tăng cường gắn kết
với châu Á-Thái Bình Dương nói chung và ASEAN nói riêng.
EU hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba và là một trong
hai thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Kim ngạch thương mại hai chiều
đã tăng hơn 12 lần, từ mức 4,1 tỷ USD năm 2000 lên hơn 50,4 tỷ USD năm 2017;
trong đó xuất khẩu của Việt Nam vào EU tăng13,6 lần (từ 2,8 tỷ USD lên hơn 38,3
tỷ USD) và nhập khẩu vào Việt Nam từ EU tăng hơn 9 lần (1,3 tỷ USD lên 12,1 tỷ
USD). Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của ta sang EU là giày dép, dệt may, cà
phê, đồ gỗ, hải sản.
EU cũng là nhà đầu tư lớn vào Việt Nam. Tính đến năm
2017, đã có 24 trong số 28 nước EU đầu tư vào Việt Nam với khoảng 2000 dự án
còn hiệu lực, tổng vốn đầu tư đăng ký đạt hơn 21,5 tỷ USD. Các nhà đầu tư EU đã
có mặt tại hầu hết các ngành kinh tế quan trọng của Việt Nam, tập trung nhiều
nhất vào công nghiệp, xây dựng và một số ngành dịch vụ.
EVFTA và EVIPA sẽ tạo cơ hội cho các doanh nghiệp EU tiếp
cận thị trường gần 100 triệu dân của Việt Nam, qua đó tiếp cận sâu hơn thị trường
ASEAN và khu vực; GDP của EU dự kiến sẽ tăng thêm 30 tỷ USD và xuất khẩu của EU
vào Việt Nam sẽ tăng khoảng 15,28% vào năm 2020, tăng 33,06% vào năm 2025, tăng
36,7% vào năm 2030, tăng 29% vào năm 2035…
EVFTA và EVIPA mở ra cơ hội lớn cho DN Việt Nam thâm nhập
thị trường EU đầy tiềm năng với 508 triệu dân và quy mô khoảng 18 nghìn tỷ USD,
hiện là thị trường xuất khẩu và xuất siêu lớn thứ hai của Việt Nam. Ngay khi
EVFTA có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với gần 86% số dòng thuế từ
Việt Nam và nâng lên 99% dòng thuế sau 7 năm; trong khi Việt Nam xóa bỏ ngay
48,5% số dòng thuế cho hàng hóa EU trong năm đầu tiên và nâng lên 91,8% số dòng
thuế sau 7 năm.
Với cơ cấu kinh tế mang tính bổ sung, tương hỗ lẫn nhau
nên ít có cạnh tranh trực tiếp và các cam kết mở cửa thị trường trong EVFTA là
có chừng mực, với lộ trình đủ dài, vừa với sức vươn lên của các DN Việt Nam. Việc
thực hiện EVFTA và EVIPA dự kiến tạo áp lực cạnh tranh gay gắt chỉ ở một số
lĩnh vực như logistics, hóa chất, phương tiện vận tải, sắt thép, dược phẩm,
chăn nuôi và nông sản chế biến...trong khi tạo nhiều cơ hội và động lực mới cho
Việt Nam. Theo đó, cùng với những lợi ích gián tiếp khác, việc thực hiện EVFTA
và EVIPA dự kiến sẽ giúp Việt Nam tăng 20% xuất khẩu sang EU vào năm 2020, tăng
gần 43% vào năm 2025 (trong đó, xuất khẩu gạo tăng 65%, dệt tăng 67%, may mặc
tăng 81% và da giày tăng tới 99%; còn đường tăng 8% và lâm sản, thịt gia súc,
gia cầm và đồ uống, thuốc lá cũng tăng từ 3-4%...) và tăng gần 45% vào năm
2030; Đồng thời, tăng 4-6% GDP vào năm 2025 và tiếp theo. Việc 85,6% số dòng
thuế sẽ được EU ngay lập tức dỡ bỏ sau khi EVFTA có hiệu lực giúp tăng năng lực
cạnh tranh cho 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này. Việt
Nam xóa bỏ 48,5%, tương đương với 64,5% kim ngạch nhập khẩu vào Việt Nam, cũng
sẽ giúp giảm chi phí đầu vào cho các ngành sản xuất, giảm giá hàng hóa, dịch vụ…
Theo dự báo của EuroCham, EU sẽ đầu tư vào nông nghiệp
công nghệ cao, là lĩnh vực tiềm năng được nhiều doanh nghiệp EU chờ đón, trong
đó, ngoài việc tập trung nguồn vốn còn đẩy mạnh chuyển giao giải pháp công nghệ
cao trong nông nghiệp, sản xuất chế biến nông sản, thực phẩm. Với quy mô và tiềm
năng về vốn, công nghệ của EU, Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành địa
bàn trung chuyển, cửa ngõ kết nối cho hoạt động thương mại và đầu tư của EU
trong khu vực châu Á. Lĩnh vực đầu tư mà EVFTA hướng tới không chỉ nhằm vào sản
xuất, xuất nhập khẩu, mà còn cả những lĩnh vực dịch vụ đang "sôi sục"
trong trào lưu cách mạng công nghệ 4.0, như viễn thông và công nghệ thông tin,
kiến trúc và tư vấn kỹ thuật, dịch vụ môi trường. Khi phát triển các dịch vụ
này đạt trình độ quốc tế, Việt Nam chẳng những bớt phần nhập khẩu, mà còn có thể
xuất khẩu nhiều dịch vụ chất lượng cao, không chỉ tăng đột phá kim ngạch xuất
khẩu về giá trị mà còn cả về hiệu quả, cán cân thương mại tích cực.
Cam kết đầu tư trong EVFTA sẽ mở ra nhiều cơ hội cho
doanh nghiệp tham gia đầu tư vào thị trường các bên. Theo đó, hai bên sẽ đối xử
bình đẳng, bảo hộ an toàn và đầy đủ các khoản đầu tư và nhà đầu tư của nhau,
như: (1) Đối xử với các nhà đầu tư của nước thành viên bình đẳng như nhà đầu tư
trong nước hoặc ngoài khối về lĩnh vực đầu tư và tiếp cận thị trường;
(2) Không áp dụng các chính sách hạn chế như yêu cầu hàm
lượng nội địa, sản xuất nội địa, bắt buộc chuyển giao công nghệ, hạn chế nhập
khẩu và định mức xuất khẩu;
(3) Bảo đảm hoàn trả và bồi thường cho nhà đầu tư nếu xảy
ra thiệt hại trong trường hợp xung đột vũ trang, bất ổn xã hội, trường hợp khẩn
cấp hoặc thiệt hại do chính sách nhà nước (trưng dụng gián tiếp);
(4) Không trưng dụng, quốc hữu hóa các khoản đầu tư, trừ
trường hợp dùng vào mục đích công, có bồi thường đúng pháp luật;
(5) Công nhận và tạo điều kiện thuận lợi cho các hình thức
chuyển nhượng tài sản như góp vốn, trả lãi, giao dịch mua bán và bồi thường;
(6) Nếu Hiệp định EVFTA bị hủy bỏ, nước thành viên phải
tiếp tục áp dụng các điều khoản về đầu tư thêm 15 năm;
(7) Các bên còn thống nhất cơ chế giải quyết tranh chấp
chặt chẽ nhưng thân thiện để các khúc mắc, nếu có, sẽ được xem xét, khách quan,
thấu đáo và phán quyết cuối cùng được tuân thủ.
Thực tế đã khẳng định FDI của EU là một trong những nguồn
lực mới tạo sức đẩy "cỗ đại xa đổi mới" tăng tốc trên xa lộ hội nhập,
bằng: (1) Mở ra kênh huy động vốn đầu tư quốc tế; (2) Chuyển dịch cơ cấu kinh tế;
(3) Thúc đẩy chuyển giao công nghệ; (4) Bổ sung hàng cho thị trường nội địa;
(5) Mở mang xuất nhập khẩu và hội nhập quốc tế; và (6) Tạo ra quá trình chuyển
đổi từ một quốc gia với lực lượng lao động tay nghề thấp sang tay nghề cao.
EVFTA chính là công cụ tạo xung lực để Việt Nam bước tiếp trong tiến trình nói
trên.
Trên thực tế, Dệt may, một trong những ngành công nghiệp
lớn nhất Việt Nam với hơn hai triệu nhân công sẽ hưởng lợi lớn nhờ sau khi ký kết
FTA, mức thuế quan hiện nay 12% EU áp dung đối với hàng dệt may xuất khẩu của
Việt Nam sẽ giảm xuống còn 0%. Cụ thể, điều này sẽ có lợi đối với 5 sản phẩm dẫn
đầu xuất khẩu của Việt Nam (bộ vest nữ - 285 triệu, bộ vest nam - 233 triệu
USD, áo khoác nam - 211 triệu, áo khoác nữ - 207 triệu và áo len - 166 triệu).
Dựa trên số liệu năm 2009, việc cắt giảm thuế quan của EU sẽ giúp tăng xuất khẩu
của 5 sản phẩm xuất khẩu dẫn đầu nói trên, trung bình hơn 20%.
Việt Nam là một trong 10 nhà xuất khẩu da giầy dép hàng đầu
thế giới, với hơn 500 doanh nghiệp, một triệu nhân công và chiếm 10% kim ngạch
xuất khẩu hàng năm. xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu tập trung vào giầy da chất
lượng cao (48%, 2,3 tỷ USD năm 2008) và giầy thể thao cho các thương hiệu giầy
của Mỹ và EU; gần đây một số nhà sản xuất Việt Nam đã bắt đầu tập trung vào nhu
cầu nội địa với mức thuế quân bình quân gia quyền EU áp dụng đối với giầy dép
nhập khẩu từ Việt Nam là 12,4%: Thuế nhập khẩu giầy da gồm cả thuế chống bán
phá giá là 17%. Việc ký kết FTA trở nên đặt biệt quan trọng đối với xuất khẩu
giầy dép Việt Nam: trong mô phỏng SMART (Ngân hàng thế giới), xuất khẩu các loại
giầy dép khác nhau sẽ tăng từ 7 đến 21%; cần cộng thêm 14-16% do hết hạn áp dụng
thuế chống bán phá giá.
Hiệp định EVFTA còn đề cập tới những khía cạnh khác như:
Cam kết về đối xử quốc gia trong lĩnh vực đầu tư; giải quyết tranh chấp giữa
nhà đầu tư và Nhà nước; Cạnh tranh, phát triển bền vững, hợp tác và xây dựng
năng lực, pháp lý, thể chế; tạo ra một môi trường đầu tư cởi mở, thuận lợi và
bình đẳng cho hoạt động của các DN hai bên...nhằm tăng cường hợp tác, thúc đẩy
sự phát triển của thương mại và đầu tư giữa hai bên.
EVFTA còn có những vấn đề Việt Nam chưa từng cam kết như:
Đầu tư (cả trong sản xuất và dịch vụ), chính sách đối với DN Nhà nước (DNNN),
mua sắm công, lao động, môi trường…
EVFTA khi được thực thi, nhất là việc dỡ bỏ thuế quan,
xúc tiến đầu tư, thúc đẩy công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn, cải thiện quy tắc
xuất xứ và chứng nhận xuất xứ; cải thiện môi trường tạo thuận lợi thương mại -
hỗ trợ kỹ thuật tăng cường nhận thức và áp dụng những tiêu chuẩn của thị trường
EU…sẽ mang lại nhiều cơ hội để Việt Nam mở rộng xuất khẩu, thu hút đầu tư và tham
gia sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu…
EVFTA và EVIPA còn giúp Việt Nam đẩy mạnh đa dạng hóa thị
trường và đối tác, tạo chỗ đứng vững chắc hơn tại thị trường EU nói riêng và
toàn bộ châu Âu nói chung, cùng với Hiệp định tự do đã ký với Liên minh thuế
quan nga, Belarus và Kazakhstan …. Đồng thời, góp phần thúc đẩy tiếp nhận hàng
hóa chất lượng cao và thiết lập chuỗi sản xuất gắn với dòng vốn đầu tư công nghệ
cao từ EU, cả trong công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, dịch vụ và kinh tế số.
Sự hợp tác hiệu quả giữa hai bên trong thực thi các cam kết
của EVFTA và EVIPA còn góp phần thúc đẩy Việt Nam tiếp tục cải cách hoàn thiện
thể chế, nâng cao tiêu chuẩn lao động và đời sống của nhân dân, đẩy mạnh tái cơ
cấu kinh tế theo chiều sâu và tăng trưởng bền vững…
Comments[ 0 ]
Đăng nhận xét