Giới học giả quốc tế chỉ trích Trung Quốc phá hoại an ninh môi trường Biển Đông

Ngày 3/5, tại Trung tâm Đông Tây, trung tâm thông tin và phân tích do Quốc hội Mỹ thành lập năm 1960 đã diễn ra Hội thảo “An ninh môi trường: Thử thách tại Biển Đông".

Tại hội thảo, các học giả đã thảo luận về vấn đề an ninh môi trường Biển Đông, lên án mạnh mẽ việc Trung Quốc tiến hành nhiều hoạt động gây ra căng thẳng tại khu vực, đe dọa hủy hoại hệ sinh thái biển.

Các học giả cho rằng an ninh môi trường là một trong những thách thức lớn mà Biển Đông đang phải đối mặt. Học giả James W. Borton, giảng viên Viện Walker, Đại học South Carilina, từng là phóng viên kỳ cựu cộng tác với nhiều tờ báo có uy tín như The Diplomat, The Washington Times… cho rằng các cơ quan truyền thông hiện đã tiếp cận và phân tích về các tác động môi trường từ các hoạt động tôn tạo của Trung Quốc vốn vẫn không ngừng diễn ra tại Biển Đông. Nếu các hoạt động này không được chấm dứt, toàn bộ hệ sinh thái Biển Đông sẽ đứng trước nguy cơ bị hủy diệt hoàn toàn. 

Giáo sư sinh thái và sinh học biển của trường đại học Miami John McManus cũng chứng minh rằng việc Trung Quốc dùng tàu thuyền khai thác trai, nạo vét cảng, bồi đắp, xây dựng các đảo nhân tạo, đánh bắt cá tận diệt đe dọa nghiêm trọng tới môi trường sinh thái và các nguồn lợi thủy sản ở Biển Đông. 

Theo số liệu thống kê, ước tính đến nửa cuối năm 2015, Trung Quốc đã bồi đắp phi pháp hơn 13 km2, hủy hoại nhiều rạn san hô tại Biển Đông và đe dọa làm tuyệt chủng nhiều loại sinh vật quý tại vùng biển này. 

Việc Trung Quốc gia tăng các hoạt động gây hấn và tạo xung đột với các quốc gia có tuyên bố chủ quyền khác, đặc biệt là với Việt Nam và Philippines, đã gây ra những căng thẳng ngoại giao, kích hoạt những phản ứng mạnh mẽ từ công chúng, đồng thời gây ra những ảnh hưởng xấu về môi trường, đe dọa hủy hoại sự đa dạng sinh học tại Biển Đông.

Mặc dù Trung Quốc cho rằng hoạt động tôn tạo của họ tại Biển Đông không ảnh hưởng tới môi trường sinh thái biển nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Các công trình xây dựng của Trung Quốc tại các đảo nhân tạo được hình thành từ việc nạo vét và bồi đắp tại các rạn san hô với quy mô lớn. Việc làm này đã tàn phá nhiều rạn san hô và làm suy giảm hệ sinh thái và các loài sinh vật biển. Các nhà nghiên cứu Trung Quốc cũng thừa nhận rằng có khoảng 80% số rạn san hô đang bị suy giảm.

Nguồn thủy sản cũng đang bị đe dọa bởi các hành động của Trung Quốc tại Biển Đông. Chương trình môi trường Liên hợp quốc ước tính Biển Đông là vựa thủy sản lớn thứ 10 trên thế giới. Các nhà nghiên cứu cho rằng các hoạt động tôn tạo của Trung Quốc đang làm cạn kiệt các nguồn lợi thủy sản của Việt Nam và Philippines, hoạt động này cũng trực tiếp vi phạm Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển. Trung Quốc cũng đã triển khai một lượng lớn các tàu đánh cá tới quần đảo Trường Sa với số lượng hàng trăm nghìn chiếc, bao gồm cả tàu chế biến có công suất lên tới 3.000 tấn.

Việc Trung Quốc biến các tàu cá thành “lực lượng dân quân” cũng sẽ làm gia tăng căng thẳng và tạo nguy cơ xung đột cao. Hiện đã xảy ra các cuộc xung đột tại các ngư trường. Xu hướng này vẫn tiếp tục leo thang, nhiều ngư dân đã bị thiệt mạng và nhiều tàu cá bị phá hoại. Kể từ năm 1960 tới nay, các loài cá tại Biển Đông cũng đã suy giảm hơn một nửa.

Các học giả cho rằng giải quyết các tranh chấp tại Biển Đông, các bên liên quan cần sử dụng các biện pháp hòa bình dựa trên luật pháp quốc tế. Các nước trong khu vực nên hợp tác nghiên cứu cách thức quản lý và giải quyết vấn đề an ninh môi trường biển, chấm dứt các hoạt động nạo vét tại Biển Đông, nên nghiên cứu xây dựng mô hình công viên hòa bình để bảo vệ môi trường. 

ASEAN cần tham gia và ủng hộ việc thành lập Ủy ban đa phương về Biển Đông xanh, phối hợp với Chương trình Đại dương Liên hợp quốc để vận động thông qua hiệp định đại dương nhằm đưa ra các quy định mới quy định về việc xây dựng các khu bảo tồn tại Biển Đông.

Trước đó, trang tin The Diplomat cũng đã có bài phân tích sâu về hậu quả môi trường ở Biển Đông do hoạt động tôn tạo, xây dựng các đảo nhân tạo phi pháp thực thi yêu sách chủ quyền phi lý của Trung Quốc ở vùng biển này gây ra.

Theo bài viết, suy thoái môi trường ở Biển Đông vẫn là trung tâm của các cuộc thảo luận khoa học và ngày càng nhiều các nhà khoa học biển cảnh báo về những hậu quả môi trường từ các hoạt động bồi đắp, xây dựng của Trung Quốc tại các đảo đang có tranh chấp tại Biển Đông.

Rõ ràng, các hoạt động tôn tạo của Trung Quốc tại Biển Đông ngày càng hủy hoại và làm suy thoái các rạn san sô, làm suy giảm lượng cá vốn là nguồn lương thực nuôi sống một lượng lớn dân số vẫn đang gia tăng tại các quốc gia có tranh chấp trong khu vực. Ngư dân các nước trong quá trình đánh bắt cá mưu sinh đang bị cuốn vào cuộc chiến sinh thái.

Bài viết đưa ra một số đề xuất: Đã đến lúc các nhà khoa học uy tín trên thế giới cần quan tâm đến các vấn đề đa dạng sinh học biển và sự bền vững môi trường ở Biển Đông cùng tham gia vào diễn đàn chính sách khoa học chung. Các nhà khoa học hợp tác với nhau có thể giúp hình thành và phát triển Ủy ban khoa học quốc tế về Biển Đông. Những nỗ lực khoa học này có thể truyền cảm hứng cho Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) hợp tác với nhau trong quản lý nguồn tài nguyên trong khu vực, cùng kêu gọi chấm dứt các hoạt động tôn tạo gây tổn hại đến các rạn san hô và môi trường sinh thái biển.