Vụ việc thiết bị lặn làm hỏng xu thế cải thiện quan hệ giữa hải quân Trung – Mỹ

Việc Trung Quốc bắt giữ thiết bị lặn không người lái của hải quân Mỹ cho thấy, Trung Quốc có ý dùng lập trường cứng rắn để đáp trả hoạt động do thám của Mỹ tại Biển Đông. Trong lúc Tổng thống Mỹ Donald Trump chuẩn bị chính thức nhậm chức, không khí căng thẳng trong quan hệ Trung Quốc đang không ngừng leo thang.

Lầu Năm Góc cho biết, Trung Quốc đã đồng ý trao trả thiết bị lặn không người lái của Mỹ. Tuy nhiên, sự kiện này cũng cho thấy, trong bối cảnh chưa rõ chính sách của Tổng thống Donald Trump đối với Trung Quốc sẽ ra sao, quan hệ Trung – Mỹ đang phát triển theo hướng xấu.

Trong quá trình tranh cử, Donald Trump luôn chỉ trích kịch liệt Trung Quốc, từ chính sách thương mại của nước này cho tới hoạt động cứng rắn của Trung Quốc ở Biển Đông. Sau khi đắc cử Tổng thống, Donald Trump đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Đài Loan và ám chỉ có thể từ bỏ chính sách “một nước Trung Quốc”, điều đó gây nên sự cảnh giác cao độ từ phía Trung Quốc.

Đối với vụ việc Trung Quốc bắt giữ thiết bị lặn không người lái của Trung Quốc lần này, Donald Trump cho rằng hành động này “chưa từng có trong lịch sử”, sau đó lại cho rằng Mỹ nên để Trung Quốc giữ lại thiết bị này. Trên trang Twitter, Donald Trump đã phát biểu rằng: “Chúng tôi không muốn lấy lại thiết bị lặn đã bị Trung Quốc đánh cắp. Cứ để họ giữ chúng đi”.

Tuy trong giai đoạn chuyển giao chính phủ ở Mỹ, quan hệ Trung – Mỹ thường trải qua một thời kỳ bất định, nhưng chuyên gia phân tích cho rằng, vụ việc thiết bị lặn lần này đã đi ngược lại xu thế cải thiện quan hệ giữa hải quân Trung – Mỹ.

“Điều này đối lập với chính sách của hải quân quân giải phóng nhân dân Trung Quốc những năm gần đây, bởi hải quân Trung Quốc dường như đang cố gắng xây dựng sự tin cậy lẫn nhau với hải quân Mỹ”, chuyên gia phân tích Euan Graham thuộc Viện nghiên cứu Lowy phân tích. “Một tàu hải quân trong cự ly gần cản trở hoạt động của một tàu hải quân khác, đó là một sự việc rất nghiêm trọng”.

Lầu Năm Góc cho biết, thiết bị lặn không người lái được điều khiển bởi tàu đo đạc hải quân Bowditch của Mỹ đã bị một tàu hải quân Trung Quốc trục vớt “trái phép” ở vùng biển cách vịnh Subic của Philippines 50 hải lý. Tàu Bowditch do nhân viên dân sự điều khiển, thiết bị lặn này chuyên dùng để thu thập các số liệu về độ sâu, độ mặn nước biển...

Bộ Quốc phòng Trung Quốc tuyên bố, việc bắt giữ thiết bị lặn là để ngăn chặn thiết bị lặn này đe dọa an toàn hàng hải và an toàn con người của tàu thuyền đi qua khu vực này. Bộ Quốc phòng Trung Quốc còn nhấn mạnh, phản đối Mỹ tiến hành hoạt động do thám quân sự trong vùng biển quanh Trung Quốc.

Giới phân tích cho rằng, tuy những dữ liệu thiết bị lặn không người lái thu thập không phải là thông tin mật nhưng lại rất quan trọng đối với hoạt động của tàu ngầm của hai bên ở khu vực Biển Đông.

Chuyên gia nghiên cứu về Trung Quốc Li Mingjiang thuộc Viện nghiên cứu S. Rajaratnam Singapore cho rằng, sở dĩ Trung Quốc chấp nhận leo thang căng thẳng với Mỹ quan vụ việc này là bởi Trung Quốc lo ngại Mỹ sẽ gia tăng số lượng thiết bị lặn hải quân ở Biển Đông.

Ông cho biết, giới lãnh đạo hải quân Trung Quốc có lý do lo ngại Mỹ đang xây dựng chiến lược mới để đối phó với Trung Quốc ở Biển Đông. Nếu chiến lược này được thực hiện, nó có thể gây bất lợi cho an ninh quốc gia của Trung Quốc.

Một thượng tá đã nghỉ hưu của quân giải phóng Trung Quốc cho rằng, tuy tàu Bowditch hoạt động ở vùng biển quốc tế, nhưng có thể khẳng định rằng thiết bị lặn đang hoạt động gián điệp trong khu vực vùng biển thuộc phạm vi “đường chín đoạn”. Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với phần lớn Biển Đông thông qua “đường chín đoạn”, nhưng tuyên bố chủ quyền này bị các nước kịch liệt phản đối.

Thượng tá hải quân trên cho biết, phản ứng của Bắc Kinh là tín hiệu quan trọng về việc Trung Quốc không hài lòng với chính sách của Mỹ, đồng thời cũng là để hải quân Trung Quốc có thời gian phân tích thiết bị lặn này, qua đó tìm bằng chứng về hoạt động gián điệp của Trung Quốc.

Chuyên gia phân tích phương Tây cho rằng, hoạt động này của Trung Quốc sẽ phá vỡ niềm tin của các nước về khả năng Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế.

Nghiên cứu viên cao cấp Ian Storey thuộc Trung tâm nghiên cứu Đông Nam Á Singapore (ISEAS) cho rằng, “đây là hoạt động phi pháp, nó khiến các nước lo ngại về khả năng Trung Quốc tuân thủ quyền tự do hàng hải”.

Các chuyên gia phân tích cũng cho rằng, vụ việc bắt giữ thiết bị lặn lần này cũng sẽ khiến Mỹ và các nước khác xem xét lại việc bố trí tàu thăm dò dân dụng và thiết bị lặn.

Chuyên gia phân tích Euan Graham thuộc Viện nghiên cứu Lowy cho rằng, “cần xem xét lại hoạt động của tàu phi vũ trang của Mỹ tại Biển Đông”. “Những tàu này cần được tàu khác bảo vệ, hoặc bố trí nhân viên vũ trang trên tàu”, Euan Graham khẳng định.