Thứ Năm, 23 tháng 1, 2014
Biển Đông cần lòng tin chiến lược hay hợp tác phát triển?
Liên quan
tới việc quản lý hiệu quả Biển Đông, có nhiều ý kiến khác nhau cho rằng hợp
tác sẽ giúp xây dựng lòng tin, trong khi ý kiến khác cho rằng hợp tác là khó
khả thi nếu thiếu lòng tin. Vậy, điều gì nên có trước, hợp tác như là một biện
pháp xây dựng niềm tin trên biển (MCBM) hay lòng tin chiến lược? Có quan điểm
cho rằng các thỏa thuận về hợp tác quản lý tài nguyên, nghiên cứu khoa học biển
và bảo vệ môi trường biển là những MCBM, nhưng điều này không thể thực hiện
được nếu thiếu lòng tin chiến lược.
Trung Quốc
hiện rất quan ngại về việc Mỹ tăng cường sự hiện diện quân sự trong khu vực,
trong đó có Biển Đông. Trung Quốc tự coi mình là mục tiêu của chiến lược này
và không tin tưởng bất kì sự bảo đảm nào của Washington, đồng thời nghi ngờ
sâu sắc các thương vụ vũ khí giữa Mỹ và Đài Loan cũng như các hoạt động thu
thập thông tin tình báo gần bờ biển nước này.
Tuy
nhiên, khi Trung Quốc thúc đẩy những đề xuất như Quỹ Hợp tác Hàng hải
ASEAN-Trung Quốc và việc thiết lập các ủy ban chuyên gia về nghiên cứu khoa học
biển, bảo vệ môi trường, cứu nạn và chống tội phạm xuyên quốc gia, thực chất
đó là những MCBM. Điều này khiến “quả bóng trách nhiệm” lăn trở lại phía các
nước ASEAN có tranh chấp. Nhưng vấn đề ở đây là phải có lòng tin nhất định
trước khi hợp tác. Lòng tin có thể là những nhượng bộ của Trung Quốc liên
quan tới tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, hoặc ít nhất thì nước này cần có giải
thích rõ ràng về những tuyên bố của mình.
Sự lẫn lộn
giữa hợp tác và lòng tin thể hiện ở việc trọng tâm đàm phán về Bộ Quy tắc ứng
xử Biển Đông (COC) đã thay đổi trong thập kỉ qua. Theo Tuyên bố về ứng xử các
bên ở Biển Đông (DOC) ký năm 2002, hợp tác chỉ đến sau thỏa thuận dàn xếp
tranh chấp toàn diện và lâu dài. Năm 2004, nhóm công tác chung ASEAN-Trung Quốc
về thực hiện DOC đã được thành lập với nhiệm vụ đưa ra những khuyến nghị để
thúc đẩy hợp tác. Tuy nhiên, văn bản Hướng dẫn thực hiện DOC được nhất trí
vào năm 2011 lại không đề cập cụ thể đến việc hợp tác quản lý trên biển. Thay
vào đó, văn bản này xác định MCBM là những hoạt động cần thực hiện trước tiên
song không xác định các biện pháp thực hiện cụ thể. Giờ đây, các cuộc đàm
phán đang hướng tới một COC có tính ràng buộc.
Trong bối
cảnh không rõ ràng hiện nay, các biện pháp bảo vệ môi trường thủy sinh, quản
lý nguồn cá, ngăn ngừa hải tặc xuyên quốc gia hay tiến hành công tác nghiên cứu
để quản lý hiệu quả các nguồn tài nguyên ở Biển Đông được triển khai không
nhiều. Các nước trong khu vực Biển Đông đều tham gia Công ước LHQ về luật biển
1982 (UNCLOS) và vì thế, theo Điều IX công ước này, các nước tham gia phải hợp
tác trong những hoạt động này.
Hợp tác
không chỉ là việc cần làm mà vừa là trách nhiệm và nhu cầu. Lòng tin được xem
là một điều kiện tiên quyết cho hợp tác. Không có hợp tác, nguồn cá sẽ bị
đánh bắt quá mức, môi trường thủy sinh bị hủy hoại, nguồn tài nguyên phong
phú tại Biển Đông sẽ không được thăm dò, các nước liên quan thiếu hiểu biết
khoa học cần thiết để bảo vệ chủ quyền lãnh hải của mình. Tuy nhiên, hợp tác
hàng hải có thể bị cản trở nếu không thừa nhận sự gắn kết giữa các nước khi
khai thác tài nguyên biển và thực hiện quyền tài phán trên biển. Trong những
khu vực chồng lấn, lãnh hải và tài nguyên biển không thể được quản lý tốt khi
chỉ dựa trên quyền tài phán quốc gia. Hợp tác với các láng giềng là điều thiết
yếu để xây dựng trật tự hợp lý và quản lý biển hiệu quả.
Có thể những
rắc rối của tình hình hiện nay do sự khác biệt trong cách hiểu và lòng tin bị
mai một phần nào. Hợp tác hàng hải là một MCBM giúp xây dựng lòng tin, nhưng
phải có lòng tin mới có hợp tác. Hợp tác quản lý biển và các nguồn tài nguyên
trên biển cần phải được thúc đẩy ngay cả khi những bất đồng đang được thảo luận
ở cấp cao nhất và tranh chấp chủ quyền chưa được giải quyết. Yêu cầu đặt ra
là hợp tác quản lý Biển Đông và các nguồn tài nguyên biển cần phải được tách
khỏi những biện pháp xây dựng lòng tin quân sự và lòng tin chiến lược. Cần phải
nghĩ khác đi về hợp tác hàng hải, nên tách biệt giữa MCBM thông thường và
MCBM quân sự. Diễn đàn Hàng hải ASEAN Mở rộng (EAMF) rất thích hợp để phát
triển các mô hình hợp tác hàng hải, trong khi diễn đàn Hội nghị Bộ trưởng Quốc
phòng ASEAN Mở rộng (ADMM+) lại có thể giải quyết những MCBM liên quan đến
các hoạt động quân sự./.
|
Comments[ 0 ]
Đăng nhận xét