Lý Oa Đằng：Nên giữ hay bỏ “đường chín đoạn” （1）

Trong giới học thuật quốc tế, điểm nóng trong vấn đề Nam Hải không phải là vấn đề chủ quyền đối với các quần đảo, mà là vấn đề “đường chín đoạn”, đây cũng là vấn đề phải xử lý đầu tiên để giải quyết hòa bình tranh chấp Nam Hải. Suy xét đến việc giữ hay bỏ “đường chín đoạn” vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn.
Có thể phân tích như sau:
Thứ nhất, việc đưa ra “đường chín đoạn” là không có căn cứ
Các bên trong tranh chấp Nam Hải đều có những căn cứ nhất định chứng minh chủ quyền đối với các quần đảo thuộc Nam Hải, duy nhất chỉ có “đường chín đoạn” của Trung Quốc (TQ) là không có bất cứ một căn cứ nào. Bắt đầu từ sự ra đời của “đường chín đoạn”, như đường đứt đoạn trong “Bản đồ mới của Trung Quốc” do Bạch Mi Sơ biên tập năm 1936 đã thiếu các căn cứ rõ ràng. Tác giả nói rằng khu vực đó là nơi mà ngư dân TQ tiến hành các hoạt động đánh bắt cá, do đó chủ quyền đương nhiên thuộc về TQ. Không có bất cứ chứng cứ nào cho thấy lúc tác giả vẽ lên đường đứt đoạn đó có căn cứ gì, đã điều tra cái gì. Có thể khẳng định, đó là một đường vẽ hết sức chủ quan.
“Đường chín đoạn” chính thức được đưa vào bản đồ TQ (lúc đó là đường mười một đoạn), là lần thứ hai xuất hiện bản đồ về Nam Hải. Bắt đầu từ đó đến bây giờ, cũng không có một định nghĩa nào về “đường chín đoạn”. Không ai biết “đường chín đoạn” rốt cục là cái gì, chính phủ cũng chưa có tuyên bố chính thức nào để giải thích cho đường vẽ này. Có một cách giải thích rằng đây là kết quả của việc tiện tay vẽ một đường của quan chức phụ trách nội chính của chính phủ lúc bấy giờ, ví dụ như Trịnh Tư Ước.
Thứ hai, “đường chín đoạn” không phải là đường lãnh hải của TQ, thiếu địa vị pháp lý
TQ trước giờ luôn nói “đường chín đoạn”. Tuy nhiên trước giờ TQ chưa bao giờ giải thích “đường chín đoạn” rốt cục là cái gì. Nực cười ở chỗ, “đường chín đoạn” vẽ trên bản đồ TQ đã hơn 60 năm, mà cho đến giờ các chuyên gia TQ vẫn tranh cãi không ngớt về thế nào là “đường chín đoạn”. Nhà nước TQ cũng chưa từng tuyên bố chính thức, cũng chưa có văn kiện tuyên bố hoặc giải thích về “đường chín đoạn”.
Theo nghiên cứu, “đường chín đoạn” trong bản đồ TQ đã nhiều lần được chỉnh sửa, ngoài việc bỏ đi hai đoạn vì phân định Vịnh Bắc Bộ với Việt Nam ra còn có nhiều đợt chỉnh sửa nhỏ khác. Điều này cho thấy, “đường chín đoạn” căn bản không có địa vị pháp lý rõ ràng.
Xét từ góc độ pháp lý, “đường chín đoạn” không phải là đường lãnh hải của TQ. Bởi trong “Luật lãnh hải và vùng tiếp giáp của nước CHNDTH” mà TQ công bố năm 1992 quy định lãnh hải của TQ là 12 hải lý tính từ đường cơ sở. Thế nhưng, trong “tuyên bố về đường cơ sở lãnh hải của nước CHNDTH” năm 1996 lại quy định đường cơ sở của quẩn đảo Tây Sa. Do đó, khu vực ngoài phạm vị 12 hải lý tính từ đường cơ sở của quần đảo Tây Sa đều không phải là lãnh hải của TQ. Nhưng các khu vực đó lại nằm trong “đường chín đoạn”. Điều này đã chứng minh “đường chín đoạn” không phải là đường lãnh hải của TQ.
Có nhiều các chuyên gia luật biển của TQ cho rằng, “đường chín đoạn” không phải là đường lãnh hải, mà là đường giới hạn lãnh thổ, tức chỉ các quần đảo bên trong là lãnh thổ của TQ.
Nếu đã như vậy, thì việc bỏ đi “đường chín đoạn” không còn trở ngại về mặt pháp lý. Chỉ cần xóa đi hoặc sửa lại trên tấm bản đồ là xong... （còn tiếp）